ఈతరం భారతం వార్తాంశం
హైద్రాబాద్ మే 13
2012 కంటే ముందు వరకు, బాలలపై జరిగే లైంగిక దాడులను భారత శిక్షాస్మృతి (IPC) లోని సాధారణ సెక్షన్ల ద్వారానే విచారించేవారు. అయితే, పిల్లల మానసిక స్థితి, వారి సున్నితత్వం మరియు వారికి ఎదురయ్యే ప్రత్యేక పరిస్థితులను పరిగణనలోకి తీసుకునే బలమైన చట్టం లేదనే లోటును ప్రభుత్వం గుర్తించింది. ఈ క్రమంలో, ఐక్యరాజ్యసమితి ‘బాలల హక్కుల ఒడంబడిక’కు అనుగుణంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం 2012, నవంబర్ 14న పోక్సో చట్టాన్ని అమల్లోకి తెచ్చింది.
ఈ చట్టం ముఖ్య ఉద్దేశ్యం—18 ఏళ్ల లోపు ఉన్న బాలబాలికలను లైంగిక వేధింపులు, లైంగిక దాడులు మరియు పోర్నోగ్రఫీ నుండి రక్షించడం.
చట్టం యొక్క ప్రధాన లక్షణాలు:
పోక్సో చట్టం జెండర్-న్యూట్రల్ (లింగ వివక్ష లేనిది). అంటే బాధితులు బాలికలైనా, బాలురైనా ఈ చట్టం సమానంగా వర్తిస్తుంది.
బాధితుడి నిర్వచనం:
18 ఏళ్ల లోపు ఉన్న ప్రతి ఒక్కరూ ఈ చట్టం ప్రకారం ‘పిల్లలు’గానే పరిగణించబడతారు.
ప్రత్యేక న్యాయస్థానాలు: ఈ కేసుల విచారణ కోసం ప్రత్యేకంగా ‘స్పెషల్ కోర్టులు’ ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.
కాలపరిమితి: ఫిర్యాదు నమోదైన ఏడాదిలోపు విచారణ పూర్తి కావాలనేది ఈ చట్టం యొక్క ఆశయం.
ముఖ్యమైన సెక్షన్లు – శిక్షలు:
2019లో చేసిన సవరణల తర్వాత పోక్సో చట్టం మరింత కఠినతరమైంది.
కొన్ని ప్రధాన విభాగాలను పరిశీలిస్తే:
సెక్షన్ 3 & 4 (Penetrative Sexual Assault): బాలలపై లైంగిక దాడికి పాల్పడటం. దీనికి కనిష్టంగా 10 ఏళ్ల జైలు శిక్ష నుండి గరిష్టంగా జీవిత ఖైదు వరకు విధించవచ్చు.
సెక్షన్ 5 & 6 (Aggravated Penetrative Sexual Assault): రక్షించాల్సిన వారే (పోలీసులు, ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు, ఆసుపత్రి సిబ్బంది లేదా కుటుంబ సభ్యులు) దాడికి పాల్పడితే అది తీవ్రమైన నేరంగా పరిగణించబడుతుంది. దీనికి మరణశిక్ష లేదా జీవిత ఖైదు విధించే అవకాశం ఉంది.
సెక్షన్ 7 & 8 (Sexual Assault): ప్రత్యక్షంగా చొచ్చుకుపోకుండా చేసే లైంగిక వేధింపులు. దీనికి 3 నుండి 5 ఏళ్ల వరకు జైలు శిక్ష ఉంటుంది.
సెక్షన్ 11 & 12 (Sexual Harassment): మాటలతో వేధించడం, అసభ్య సంజ్ఞలు చేయడం, అశ్లీల చిత్రాలు చూపించడం వంటివి దీని కిందకు వస్తాయి. దీనికి 3 ఏళ్ల వరకు జైలు శిక్ష విధిస్తారు.
సెక్షన్ 13, 14 & 15 (Child Pornography): పిల్లలతో అశ్లీల చిత్రాలు తీయడం లేదా వాటిని నిల్వ ఉంచడం కూడా తీవ్రమైన నేరమే.
విచారణలో ప్రత్యేక జాగ్రత్తలు:
పోక్సో చట్టం ప్రకారం బాధితుల పట్ల అత్యంత సున్నితంగా వ్యవహరించాలి:
పిల్లల స్టేట్మెంట్ను వారి ఇంట్లో లేదా వారికి సౌకర్యంగా ఉన్న చోట, మహిళా పోలీస్ అధికారి నమోదు చేయాలి.
పోలీసులు యూనిఫాంలో వెళ్లకూడదు.
నిందితుడు మరియు బాధితుడు ఒకరికొకరు ఎదురుపడకుండా జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి.
బాధితుల ఫోటోలు లేదా వివరాలను మీడియాలో బహిర్గతం చేయడం శిక్షార్హమైన నేరం.
సవాళ్లు మరియు ఆందోళనలు
చట్టం ఎంత కఠినంగా ఉన్నా, అమలులో కొన్ని లోపాలు కనిపిస్తున్నాయి.
అవగాహన లోపం:
గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఇప్పటికీ ఈ చట్టంపై సరైన అవగాహన లేదు. కుటుంబ గౌరవం పేరుతో చాలా కేసులు బయటకు రావడం లేదు.
విచారణలో జాప్యం:
చట్టం ప్రకారం ఏడాదిలోపు విచారణ పూర్తి కావాలి, కానీ వేల సంఖ్యలో కేసులు కోర్టుల్లో పెండింగ్లో ఉన్నాయి.
దుర్వినియోగం:
అరుదుగా వ్యక్తిగత కక్షల కోసం లేదా ప్రేమ వ్యవహారాల్లో ఈ చట్టాన్ని దుర్వినియోగం చేస్తున్న ఘటనలు కోర్టుల దృష్టికి వస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా ‘రోమియో-జూలియట్’ తరహా కేసుల్లో (సమ్మతితో కూడిన సంబంధాలు ఉన్నా వయస్సు ప్రాతిపదికన కేసు పెట్టడం) న్యాయమూర్తులు కూడా పునరాలోచన చేస్తున్నారు.
శిక్షలు మాత్రమే నేరాలను అరికట్టలేవు. సమాజంలో నైతిక విలువల పతనం కాకుండా చూడటం, విద్యాసంస్థల్లో ‘గుడ్ టచ్ – బ్యాడ్ టచ్’ గురించి అవగాహన కల్పించడం అవసరం. పిల్లలకు తల్లిదండ్రులు ఒక రక్షణ కవచంలా ఉండాలి. వారు ఏదైనా సమస్య చెప్పినప్పుడు వినగలిగే స్నేహపూర్వక వాతావరణం ఇంట్లో ఉండాలి. అప్పుడే పోక్సో వంటి చట్టాల లక్ష్యం నెరవేరుతుంది. ‘బాల్యం భద్రంగా ఉంటేనే – దేశ భవిష్యత్తు సురక్షితంగా ఉంటుంది
భారత సుదర్శన్, సీనియర్ జర్నలిస్ట్
